Dactylorhiza osmanica (Klinge) Soó

Türkçe Adı: Osmanlı Salebi

Morfolojisi:

Dactylorhiza osmanica, 20-60 cm boyunda, yumru köklü, otsu bir bitkidir. Gövde içi boş veya dolu olabilir. Yapraklar 4-6 adet, mızraksı veya genişçe mızraksı, 10-15 x 2-4 cm boyutlarındadır. Çiçek durumu başak, silindirik, yoğun, 8-12 cm uzunluktadır. Çiçekler eflatunumsu, gül rengi-eflatunumsu veya beyaz renklidir. Çanak yapraklar ve taç yapraklar yumurtamsı-mızraksı, küt, çanak yapraklardan hafifçe daha kısadır. Dudak çoğunlukla tam kenarlı, bazen bütün kenarlı gibi, yuvarlağımsı, 7-10 x 9-12 mm boyutlarındadır. Daha koyu renkte kesişen dairesel izli ve noktalıdır. Mahmuz konik-daralan uçlu, ovaryumdan daha kısa, 5-8 mm uzunlukta, tabanda 3-4 mm genişliktedir.

Habitatı:

Dactylorhiza osmanica, Türkiye'ye endemik bir türdür. 550 ila 2400 metre yükseklikteki nemli yerler, yaş çayırlıklar, orman kenarları ve derelerde yetişmektedir.

Üreme şekli:

Dactylorhiza osmanica, hem tohumla hem de vejetatif olarak ürer. Tohumları rüzgarla taşınır. Vejetatif üreme, kök sürgünleri ile olur.

Besin değeri:

Dactylorhiza osmanica, besin değeri yüksek bir bitkidir. Yaprakları ve çiçekleri vitamin ve mineral açısından zengindir. Yaprakları C vitamini, kalsiyum ve demir içerir. Çiçekleri ise E vitamini, potasyum ve magnezyum içerir.

Tıbbi kullanımı:

Dactylorhiza osmanica, geleneksel tıpta çeşitli rahatsızlıkların tedavisinde kullanılır. Yaprakları ve çiçekleri, ateş düşürücü, idrar söktürücü ve balgam söktürücü olarak kullanılır. Ayrıca, yaraları iyileştirmek ve iltihabı azaltmak için kullanılır.

Cins adının kökeni:

Dactylorhiza cinsi adı, Yunanca "daktylos" ve "rhiza" kelimelerinden gelir. Bu kelimeler, sırasıyla "parmak" ve "kök" anlamına gelir. Bu isim, bitkinin kökünün parmak şeklinde olmasına atıfta bulunur.

Sonuç:

Dactylorhiza osmanica, Türkiye'ye endemik bir bitkidir. Nemli ve sulak alanlarda yetişir. Besin değeri yüksek bir bitkidir ve geleneksel tıpta çeşitli rahatsızlıkların tedavisinde kullanılır.